• Γράφει ο Κώστας Γ. Τσικνάκης

Στις αρχές Οκτωβρίου του 1945, κι ενώ πλησίαζε η συμπλήρωση ενός χρόνου από την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από την Αθήνα και πέντε χρόνων από την έναρξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, σχηματίστηκε Επιτροπή, που θα μελετούσε τον πανελλήνιο εορτασμό των δύο κορυφαίων ιστορικών επετείων μέσα στο 1946. Την αποτέλεσαν διανοούμενοι που είχαν διαφορετική ιδεολογική προέλευση.

Ύστερα από συζητήσεις, στις 12 Οκτωβρίου, συντάχθηκε στην Αθήνα προκήρυξη. Το κείμενό της υπέγραφαν οι: Άγγελος Σικελιανός, Νίκος Καζαντζάκης, Ιωάννης Σοφιανόπουλος, Σταμάτης Μερκούρης, Βασίλης Ρώτας, Μάριος Βάρβογλης, Δημήτρης Φωτιάδης και Ροδόλφος Κράους.

Με τον τίτλο «28 και 12 Οχτωβρίου. Μια Προκήρυξη», δημοσιεύτηκε στο τεύχος 24-25 του εβδομαδιαίου λογοτεχνικού περιοδικού «Ελεύθερα Γράμματα», που κυκλοφόρησε την Παρασκευή 26 Οκτωβρίου. Το περιοδικό, το οποίο είχε ξεκινήσει να εκδίδεται λίγους μήνες πριν, με τον υπότιτλο «Περιοδικό της ζωντανής σκέψης», απηχούσε τις απόψεις της Αριστεράς.
Εμπνευστής της παραπάνω κίνησης, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, υπήρξε ο Άγγελος Σικελιανός. Σε ηλικία εξήντα ενός ετών τότε, ήταν φιλικά διακείμενος προς τις ιδέες της Αριστεράς. Συμμετείχε με τον δικό του τρόπο στις πολιτικές και τις πνευματικές διεργασίες, ενώ παράλληλα συνέχιζε με αμείωτο ρυθμό τη συγγραφική δραστηριότητά του.

Το ίδιο ακριβώς διάστημα, με αφορμή το έργο της Επιτροπής, ο Άγγελος Σικελιανός έκρινε σκόπιμο να απευθυνθεί και προς τη νέα γενιά της πατρίδας του. Έχοντας πλήρη συναίσθηση της πνευματικής αποστολής του, ένα περίπου έτος μετά την Κατοχή και τις ανησυχητικές πολιτικές εξελίξεις που ακολούθησαν, επιθυμούσε να συμβουλεύσει την ελληνική νεολαία για τις καινούργιες προτεραιότητές της.

Το σχετικό άρθρο του, με τον τίτλο «Χαιρετισμός στα Ελληνόπουλα», δημοσιεύτηκε στο τεύχος 28 του νεανικού περιοδικού «Ελληνόπουλο», που κυκλοφόρησε το Σάββατο 13 Οκτωβρίου 1945.

Ο χώρος, που επέλεξε να καταθέσει τις απόψεις του, δεν υπήρξε τυχαίος. Το «Ελληνόπουλο», που άρχισε να εκδίδεται από τις 3 Μαρτίου 1945, αποτελούσε το γνωστότερο νεανικό περιοδικό της εποχής. Εκδιδόταν από τον «Αρχαίο Εκδοτικό Οίκο Δ. Δημητράκου» και κυκλοφορούσε κάθε Σάββατο σε 80.000 αντίτυπα. Διευθυντής του ήταν ο νεαρός λογοτέχνης Νίκος Τσεκούρας.

Το έντυπο απέφευγε με κάθε τρόπο να αναμειχθεί στις οξύτατες πολιτικές διενέξεις της εποχής. Αποκλειστικό στόχο του είχε την ουσιαστική διαμόρφωση της ελληνικής νεολαίας. Το γεγονός ότι στις σελίδες του έβρισκαν στέγη λογοτέχνες, που εκπροσωπούσαν διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις, εξασφάλιζε αμεροληψία. Η μεγάλη κυκλοφορία του έδινε τη δυνατότητα στους συνεργάτες του να κάνουν ευρύτερα γνωστές τις ιδέες τους σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο χώρο.

Ο Άγγελος Σικελιανός τιτλοφόρησε το άρθρο του, όπως αναφέρθηκε, «Χαιρετισμός στα Ελληνόπουλα». Φαινομενικά γράφει για τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες του περιοδικού «Ελληνόπουλο». Στην ουσία, ωστόσο, απευθύνεται σε ολόκληρη την ελληνική νεολαία.

Κύριο μέλημα του ποιητή είναι η νέα γενιά να συνειδητοποιήσει τι είχε συμβεί τα προηγούμενα χρόνια, να μείνει αλώβητη από τις διενέξεις και να αντιμετωπίσει με αποφασιστικότητα τις μεγάλες προκλήσεις του μέλλοντος.
Οι ιδέες που αναπτύσσει συνδέονται άμεσα με τον προβληματισμό του εκείνης της περιόδου. Ειδικότερα, πρέπει να συσχετιστούν με το γνωστό ποίημά του «Πνευματικό Εμβατήριο», που είχε δημοσιεύσει στις 19 Μαΐου 1945 στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα».

Το σπουδαίο αυτό άρθρο, παρότι είχε δημοσιευτεί σε ένα έντυπο μεγάλης κυκλοφορίας, διέλαθε την προσοχή του έμπειρου βιβλιογράφου Γ. Κ. Κατσίμπαλη, που συνέταξε τη «Βιβλιογραφία Α. Σικελιανού» (Αθήνα, Ελληνική Εκδοτική Εταιρεία, 1946) αλλά και τη «Βιβλιογραφία Α. Σικελιανού (Συμπλήρωμα)» (Αθήνα, Τυπογραφείο Σεργιάδη, 1952). Παρέμενε αθησαύριστο για τέσσερις περίπου δεκαετίες.

Επισημάνθηκε από τον Θανάση Παπαθανασόπουλο, ο οποίος και το αναδημοσίευσε στο περιοδικό «Νέα Εστία» (τχ. 1352, 1 Νοεμβρίου 1983). Δύο χρόνια αργότερα συμπεριλήφθηκε στην έκδοση: Άγγελου Σικελιανού, «Πεζός λόγος Ε΄ (1945-1951)», Φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης (Αθήνα, Ίκαρος, 1985). Από τον φιλολογικό επιμελητή του τόμου διατηρήθηκε η ορθογραφία. Διορθώθηκαν σιωπηρά μόνο ορισμένα εμφανή τυπογραφικά λάθη.

Το γεγονός ότι το άρθρο του Άγγελου Σικελιανού δεν είχε εντοπιστεί έπαιξε ρόλο στη μετέπειτα τύχη του. Ουσιαστικά παρέμεινε στην αφάνεια. Αν είχε καταγραφεί έγκαιρα, θα μπορούσε άνετα να ενταχθεί στα σχολικά εγχειρίδια και να διδάσκεται, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1940.

Ποτέ όμως δεν είναι αργά. Αυτό, θα μπορούσε να γίνει και τώρα. Κατά την προσωπική μου γνώμη αποτελεί ένα σημαντικότατο κείμενο για την ελληνική νεολαία και τους νέους ορίζοντες που ανοίγονταν μπροστά της τα μεταπολεμικά χρόνια. Αξίζει να αποτελέσει αντικείμενο ουσιαστικότερης μελέτης τη δύσκολη περίοδο που διανύει η χώρα μας.

The following two tabs change content below.

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΤΣΙΚΝΑΚΗΣ

O Kώστας Γ. Tσικνάκης είναι ιστορικός. Εργάζεται στο Iνστιτούτο Ιστορικών Eρευνών του Eθνικού Iδρύματος Eρευνών. Έχει δημοσιεύσει βιβλία, μελέτες και άρθρα για τη μεσαιωνική και τη νεότερη ελληνική ιστορία.


Πηγή: timesnews.gr