ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΠΑΓΟΓΚΟΣ

Οι φίλοι μας

Οι φίλοι μας είναι σαν κάτι παλιά ρούχα
που όσο περνούν τα χρόνια τόσο τ’ αγαπάμε
και δεν τα ξεκολλάμε απ’ το κορμί μας.

Κρατούν ακόμα πάνω τους τα χάδια
που ‘χαν λειάνει κάποτε την άγρια τσόχα
δαμάζοντας μαζί και τη σκληρή μας νιότη.

Οι φίλοι μας είναι τ’ αμπάλωτα ρούχα
όπου απ’ τις τρύπες τους ανώδυνα περνάει
όταν γυρνάει προς τις πηγές της η ζωή μας.

Το θέατρο

Στο Γιαν Στόλπε

Ούτε ρωτούσε πια κανένας αν στη σκηνή
παίζονταν Σοφοκλής ή Ευριπίδης·
οι πρωτομάστορες τούτ’ ήταν
κρεμμυδόφλουδες ο ένας μες στον άλλο.

Είχα ξεχάσει το κορμί μου στα καθίσματα
η ψυχή σπάραζε αλλού, κι ανάμεσά τους
ο τοίχος με τις μαλακές πέτρες:
ευγένειες υποκλίσεις και βαμμένα χείλια.

Ωστόσο τα πρόσωπα στην πλατεία
αντιφέγγιζαν σαν πελώρια νομίσματα
βαθιά στο χρηματοκιβώτιο
που κρατούσε ο κωφάλαλος στο ταμείο.

Μετά την πρώτη πανσέληνο

Τράβηξαν τις τριχιές οι στρατιώτες
έστησαν το σταυρό με βία και μόλις τότε
ανάλαμψε στο δειλινό το θάμα:

Απ’ του ληστή το στήθος ξεκολλούσαν
κόκκινα πλατανόφυλλα θαρρείς και πέφταν
αθόρυβα σε μια παλάμη δίχως όρια.

Κι άρχισε ξάφνου ο βράχος ν’ ανεβαίνει
σαν το πουλί μες στην αντάρα ενώ πετούσαν
τα μάτια του ληστή αστραπές και τρόμο.

Μάνα, ψιθύρισε απαλά, τετέλεσται! Καιρός
να σύρεις την ανάσα σου στη γης – ώρα
να βγει απ’ το κουκούλι η Περσεφόνη.

(“Στον ίσκιο του πουλιού”, 2020)

Ο Κωστής Παπακόγκος γεννήθηκε το 1936 στο Παχτούρι της κεντρικής Πίνδου. Είναι μέλος της Ομοσπονδίας Συγγραφέων Σουηδίας και του ΠΕΝ Κλαμπ, κατοικεί μόνιμα στη Στοκχόλμη και ασχολείται αποκλειστικά με τη λογοτεχνία. Εξέδωσε, μέχρι σήμερα, δεκαπέντε ποιητικές συλλογές κι οχτώ άλλα βιβλία σε διάφορες γλώσσες. Κατά τη διάρκεια της μαύρης εφταετίας, έλαβε ενεργό μέρος στον αντιδικτατορικό αγώνα και δημοσίευσε πλήθος διαφωτιστικά άρθρα για την Ελλάδα στο σκανδιναβικό Τύπο, κυρίως στις μεγάλες εφημερίδες Ντάγκενς Νυχέτερ και Αφτονμπλάντετ. Απ’ αυτόν τον αγώνα είναι εμπνευσμένα και τα λυρικά του βιβλία: “Πολική νύχτα”, “Όνειρα” και “Μύθοι”, τα οποία, ταυτόχρονα, εκφράζουν και το γενικότερο επαναστατικό πνεύμα που επικρατούσε στον κόσμο κατά τη δεκαετία του ’70. Σημαντικός σταθμός στη δουλειά του Κ.Π. θεωρείται η έκδοση στο Βορρά της κατοχικής τριλογίας: “Καπετάν Άρης”, “Γράμματα για τον Άρη” και “Ο μαχητής και τ’ αστέρι”. Τα βιβλία αυτά, με τις δημόσιες συζητήσεις που γίναν και τις κριτικές που είχαν γραφτεί, έκαναν μια για πάντα γνωστή την ανύπαρχτη ως τότε ελληνική Εθνική Αντίσταση στη Σκανδιναβία. Απ’ τα μέσα της δεκαετίας του ’60, ο Κ.Π. εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Στοκχόλμη κι ασχολείται αποκλειστικά με τη λογοτεχνία. Το μεγαλύτερο μέρος του έργου του παραμένει ανέκδοτο στην Ελλάδα.

Η νέα ποιητική συλλογή του Κωστή Παπακόγκου “Στον ίσκιο του πουλιού” κυκλοφόρησε στα Σουηδικά το 2018 και σήμερα παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα. Αποτελείται από πέντε ενότητες.

Στην πρώτη γίνεται ένας απολογισμός στο θέατρο και τους ρόλους της ζωής μας και στα πολύτιμα φυλακτά της: Τη μάνα: “η πρώτη ανοιξιάτικη επιστολή / της μάνας απ’ τον κάτω κόσμο. // Έξι σελίδες ήταν λευκές – δεν ήξερε / γράμματα η έρμη –μα εγώ τις διάβαζα όλες/ έτσι όπως διάβαζα τα μάτια της / όταν στέγνωναν τα πικρά της δάκρυα.” Τους φίλους: “Οι φίλοι μας είναι σαν κάτι παλιά ρούχα / που όσο περνούν τα χρόνια τόσο τ’ αγαπάμε / και δεν τα ξεκολλάμε απ’ το κορμί μας.”  Τις δεήσεις υπέρ ψυχών στο κοιμητήρι του χωριού, τη φύση, τα δέντρα, τα πουλιά, με το χελιδόνι σύμβολο μιας νέας μέρας. Κάθε απολογισμός προϋποθέτει και μια προετοιμασία για την «έξοδο» όπως άλλωστε γινόταν πάντα στο αρχαίο δράμα.

Για να περάσουμε ως συνέχεια στη δεύτερη ενότητα που πέρα από το συνδετικό νήμα της ζωής έρχεται ο συμβολισμός της ποίησης να τραγουδήσει τους αρχαίους ναούς, την Κνωσό, τους Δελφούς, θεότητες της αρχαιοελληνικής μυθολογίας που πέρασαν χαράζοντας τη σύγχρονη ζωή του τόπου. Ξεχωριστό εδώ το ποίημα “Δεκέμβρης”, με τον Μινώταυρο πίσω απ’ τις φωτεινές επιγραφές, το τρένο σε μια θαυμάσια μεταφορά και ο σταθμός του Θησείου να μας θυμίζει τον μυθικό ήρωα της πόλης: “Κάτω απ’ το χώμα, στο λαβύρινθο, / ο υπόγειος κυνηγάει την ουρά του. // Ακοίμητος κι ο πολυμήχανος νους / μα ο Θησέας ξανά δίχως νήμα.”

Η τρίτη ενότητα αποτελεί μια συνέχεια της πρώτης με την τρυφερότητα της ζωής να περνά σταδιακά από τη γέννηση στο αναπόφευκτο του θανάτου εκεί όπου η ίδια η πηγή της βλάστησης/δημιουργίας μετατρέπεται σε χώρο ταφής και τέλους: “Αβάφτιστο”: “Ανήκουμε όλοι στο χώμα / και η γης ανήκει στο θάνατο. // Θα σου χάριζα το χωράφι μου / αν ήξερα πως δε θα σου προσφέρω / εφτά στρέμματα θάνατο ακόμα.

Στην τέταρτη ενότητα η πολιτική σκέψη μετουσιώνεται σε ποιητική δράση: “Πολιτική Διαθήκη”: “Μην ψηφίστε ποτέ σας ένα κόμμα / που ’χει στο πρόγραμμά του αδερφοσύνη – / ψιθύριζε η κεφαλή του Άβελ / τρεις μέρες κρεμασμένη απ’ το φανοστάτη.” Τα ποιήματα στον Αναγνωστάκη, τον Γλέζο, τον Άρη συμπλέουν με τα ποίημα της άλλοτε και της νυν κατοχής. Βλ. το ποίημα “Η κρίση του 2011”.

Τέλος η πέμπτη ενότητα αποτελείται από ποιήματα ποιητικής: ένας ζωντανός ποιητικός διάλογος κάποτε με χιούμορ και ειρωνεία και συχνά με αγάπη για τους ποιητές (Διονύσιο Σολωμό, Όμηρο, Γ. Σεφέρη [… “Πανσέληνος απόψε. η Εκάτη κυνηγάει / ίσκιους κρυφούς γύρω απ’ τα κυπαρίσσια / και κάτω απ’ τους γαλάζιους ροδαμούς / τ’ αηδόνια δεν αφήνουνε  / να κοιμηθεί ο Σεφέρης.“], Πάουντ [“Κρατήθηκε στο ρίγος του γυμνού λόγου. / Τα μπιχλιμπίδια χάρισμά σας! είπε, / και σέρνοντας τις ανοιχτές πληγές του / γέροντας πια αναλήφθηκε στην Πίζα. // Πίσω του το σκληρό Σοφόκλειο φως ποτάμι / του ξέπλενε το μελανό χιτώνα.“], Μ. Κατσαρό, Ν. Καρούζο, Ιάσονα Δεπούντη).

Αλλά και μια διερώτηση-απολογισμός με και για την ίδια την ποίηση: “Στάχτη μάς βγήκε ο κόσμος, στάχτη / και τα όνειρά μας. Μόνο το μυρμηγκάκι / σέρνει ακόμα τη σπίθα του / βουβό πλάι στην πολύβουη λεωφόρο.”

Ποίηση με έμφυτο λυρισμό αλήθειες, χιούμορ, ενδοσκόπηση, βαθειά αγάπη και γνώση της τέχνης που ο Παπακόγκος υπηρετεί με πίστη.

Η συλλογή “Στον ίσκιο του πουλιού” πρωτοεκδόθηκε στη Σουηδία το 2018, απ’ τον εκδοτικό οίκο Τράναν. Η παρούσα έκδοση είναι η πρώτη στην ελληνική γλώσσα.

 *   Κωστής Παπακόγκος, “Στον ίσκιο του πουλιού“, Ποίηση, έργο εξωφύλλου: Σταμάτης Μεταξάς, φιλολογική επιμέλεια Φωτεινή Παπακόγκου-Πελεκάνη, εκδ. Μανδραγόρας, Αθήνα, Ιούλιος 2020, σελ. 96.


Πηγή: timesnews.gr